Wielu z nas kojarzy witaminę C jako środek na odporność lub witaminę, którą bierzemy jak coś nas “rozkłada”. Kobiety dbające o swoją urodę stosują witaminę C w suplementach i kosmetykach, w celu poprawienia wyglądu skóry i zachowania młodego wyglądu. Tymczasem nie zdajemy sobie sprawy jak istotną rolę odgrywa ona dla naszego mózgu.
Przeciwutleniacz
Kwas askorbinowy jest najsilniejszym rozpuszczalnym w wodzie przeciwutleniaczem. Często, ta funkcja jest wykorzystywana w żywności. Witamina C służy wtedy jako naturalny konserwant/stabilizator.
Przypomnij sobie dobre rady babci, żeby dodać trochę soku z cytryny do surówki z jabłkiem, to nie będzie ono ciemniało.
Tak! Dobrze myślisz! To właśnie zasługa witaminy C! Jej dodatek obniża pH środowiska, co uniemożliwia rozwój bakterii, drożdży, grzybów, czy pleśni.
Kwas askorbinowy stabilizuje lipidy, zwłaszcza te nienasycone, przed jełczeniem. Tą właściwość wykorzystuje się często w kosmetykach I lekach.
Jeśli znajdziemy w składzie dodatek do żywności oznaczony symbolem E3000,
mamy do czynienia właśnie z kwasem askorbinowym.
Jest to dodatek bezpieczny i nietoksyczny.
Funkcje witaminy C
- Kofaktor w regulacji metylacji kwasów nukleinowych, niedobór witaminy C jest powiązany ze zmianami w DNA.
- Zapewnienie hydroksylacji i późniejszego montażu kolagenu w jego potrójnej strukturze helisy. Niedobór objawia się rozpadem tkanki łącznej: wypadaniem zębów, rozpadem ścian naczyń krwionośnych.
- Tworzenie naczyń krwionośnych poprzez czynniki indukowane niedotlenieniem (HIF).
- Kofaktor w syntezie karnityny. Bierze udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych w mitochondriach i wytwarzaniu energii komórkowej.
- Jest bezpośrednio związana z syntezą neuroprzekaźników – dopaminy i serotoniny.
- Ma wpływ na wychwyt zwrotny pozakomórkowego glutaminianu. Chroni Mózg przed uszkodzeniami. Nadmierne nagromadzenie glutaminianu prawdopodobnie ma związek z uszkodzeniem mózgu wywołanym niedotlenieniem u niemowląt.
Zalecenia
Zalecenia dotyczące spożycia witaminy C u ludzi w różnych krajach są inne, jednak wahają się w przedziale 40 do 110 mg/dzień dla dorosłych.
Spożywanie poniżej 30 mg/dzień tej witaminy, może prowadzić do poważnego niedoboru. Stan ten objawia się szkorbutem. Wczesne objawy szkorbutu obejmują niespecyficzne zaburzenia nastroju i depresję, co potwierdza negatywny wpływ postępującego niedoboru witaminy C na mózg.
Duże badania populacyjne powiązały niedobór witaminy C ze zwiększonym ryzykiem chorób, takich jak choroby układu krążenia, nowotwory i choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca typu 2 i stłuszczenie wątroby.
Dlaczego ważna dla mózgu?
Mózg jest organem, który zużywa bardzo duże ilości energìi i wykazuje spore zapotrzebowanie na tlen. W mózgu skoncentrowana jest wysoka ilość nienasyconych lipidów, które są bardzo wrażliwe na warunki tlenowe.
Ale na straży stoi tutaj Witamina C. Tworzy pierwszą linię obrony antyoksydacyjnej. Zapobiega ona uszkodzeniom lipidów w układach biologicznych. Ze względu na niedojrzały układ antyoksydacyjny i wysokie tempo wzrostu komórek może to być jeszcze ważniejsze w rozwijającym się mózgu.
Stres oksydacyjny
Jeśli równowaga witaminy C w mózgu zostanie zaburzona, na przykład przez obniżone poziomy przeciwutleniaczy, wolne rodniki tlenowe(ROS) mogą się gromadzić i osiągać niekorzystne poziomy, generując stres oksydacyjny, który może uszkodzić błony komórkowe, organelle i DNA, a ostatecznie mieć szkodliwy wpływ na funkcjonowanie i przeżycie komórek. Wiąże się to ze zmniejszoną funkcją neuronów i zaburzeniami neurodegeneracyjnymi.
Witamina C natomiast jest zdolna do przechwytywania wolnych rodników w warunkach silnego stresu oksydacyjnego.
Mózg stale utrzymuje wysoką zawartość wit. C i wyjątkowo wysokie poziomy podczas niedoboru! Niemal 100-krotnie wyższe niż inne organy podczas deficytu! Co potwierdza wagę i znaczenie wit. C dla mózgu.
Znaczenie witaminy C w ciąży
Witamina C jest niezwykle istotna dla rozwijającego się mózgu. Utrzymanie jej prawidłowego poziomu w ciąży i w okresie noworodkowym jest bardzo ważne i rzutuje na późniejszy rozwój mózgu.
Rozległa aktywność metaboliczna komórek rozwijającego się płodu wywołuje wysoki poziom ROS, co prowadzi do stresu oksydacyjnego i peroksydacji lipidów w czasie ciąży. Ze względu na to, że płód nie potrafi sam syntezować witaminy C, podczas ciąży jest ona transportowana przez łożysko od matki do potomstwa. W miarę zbliżania się terminu porodu, stężenia witaminy C w osoczu matki spadają, podczas gdy noworodki wykazują wyższe stężenie witaminy C w osoczu niż ich matki.
Podczas tzw “skoku wzrostu mózgu”, mózg może być w tym czasie niezwykle podatny na uszkodzenia. Przypada on na okres na krótko przed urodzeniem i w pierwszych miesiącach po urodzeniu.
Skutki niedoboru witaminy C dla zdrowia reprodukcyjnego
Niskie spożycie witaminy C, poniżej zalecanych wartości szybko prowadzi do niedoborów. W okresie reprodukcyjnym może się to objawiać trudnościami z zajściem w ciążę i problemami z utrzymaniem zarodka.
U ludzi wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu i niska masa urodzeniowa są powiązane ze zwiększonym stresem oksydacyjnym, neurozapaleniem, śmiertelnością okołoporodową i trwałymi deficytami w uczeniu się i pamięci u dzieci i młodzieży.
Ponadto niski poziom wit. C w czasie ciąży jest powiązany ze zwiększoną liczbą porodów przedwczesnych, stanem przedrzucawkowym i zwiększoną apoptozą łożyska.
Niedobór wit. C w okresie prenatalnym znacząco wpływa na objętość hipokampa.
Niestety, jak pokazuje badanie, są to skutki nieodwracalne dla morfologii hipokampa i jego funkcji. Nie ma możliwości naprawy tego ubytku poprzez poporodową suplementację witaminy C u noworodka.
Hipokamp jest niezwykle ważną struktura w mózgu. Odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie pamięci, powstawania wspomnień i odczuwanie emocji. Bierze udział w pamięci przestrzennej i nawigacji. Dzięki niemu pamiętasz drogę do swojego domu. Ponadto hipokamp jest strukturą zdolną do tworzenia nowych neuronów.
Objawy neurologiczne jako pierwsze symptomy szkorbutu
Choć rzadko występujący w porównaniu z historyczną częstością występowania, szkorbut nadal występuje u małych dzieci, a także w krajach rozwiniętych, na przykład z powodu restrykcyjnych nawyków żywieniowych lub warunków. Początkowe objawy są różnorodne i niespecyficzne (drażliwość, zmęczenie, niechęć do ruchu), a objawy mogą być łatwo przeoczone lub błędnie zinterpretowane.
Bibliografia
Tveden-Nyborg P. Vitamin C Deficiency in the Young Brain-Findings from Experimental Animal Models. Nutrients. 2021 May 15;13(5):1685. doi: 10.3390/nu13051685. PMID: 34063417; PMCID: PMC8156420.
Tveden-Nyborg P, Vogt L, Schjoldager JG, Jeannet N, Hasselholt S, Paidi MD, Christen S, Lykkesfeldt J. Maternal vitamin C deficiency during pregnancy persistently impairs hippocampal neurogenesis in offspring of guinea pigs. PLoS One. 2012;7(10):e48488. doi: 10.1371/journal.pone.0048488. Epub 2012 Oct 31. PMID: 23119033; PMCID: PMC3485340.
