Choroba alkoholowa jest jedną z głównych przyczyn upośledzenia zdrowia na świecie. Prowadzi do znacznej niepełnosprawności, co obniża jakość i długość życia chorego, a także wpływa niekorzystnie na aspekt ekonomiczny. Kwestię uzależnień świetnie pokazuje Arkadiusz Lorenc w swojej książce „Polska na prochach”.
Naukowcy wciąż poszukują nowych terapii, które pozwolą rozwiązać ten problem.
Okazuje się, że recepta na sukces może znajdować się w jelicie.
Choroba alkoholowa – globalny problem
Alkohol jest przyczyną ponad 5% wszystkich zgonów w ciągu roku. Niestety, jak podaje ESPAD, wiek inicjacji alkoholowej w Polsce obniża się, co oznacza, że po alkohol sięgają coraz młodsi. Niemal 73% nastolatków (15-16 lat) przyznało, że spożywało już alkohol.
Co ciekawe, wśród młodzieży największą popularnością cieszy się piwo, natomiast alkohole wysokoprocentowe schodzą na dalszy plan.
Warto podkreślić, że co piąta osoba w przedziale wiekowym 18-24 lat deklaruje, że spożywa alkohol regularnie. Co zaskakujące, wśród nastolatków i osób do 24 roku życia, większy odsetek zainteresowanych alkoholem stanowią dziewczynki.
Wśród dorosłych, natomiast zdecydowanie częściej alkohol piją mężczyźni niż kobiety. Być może przekłada się to na wyniki rozpytania młodzieży na temat zakazu konsumpcji alkoholu nakładanego przez rodziców. Zdecydowanie częściej zakazują matki i są w tym aspekcie bardziej restrykcyjne.
Niestety, szacuje się, że spożycie alkoholu i zapadalność na choroby wątroby będą nadal rosnąć w nadchodzących dekadach, a wraz z nimi problemy psychospołeczne.
W związku z tym poszukuje się nowych rozwiązań w leczeniu choroby alkoholowej. Tym razem trop prowadzi do jelit.
Ognista woda zdrowia nie doda
Wśród narządów najbardziej narażonych na skutki picia alkoholu możemy wyróżnić wątrobę. To ona odpowiada za główny metabolizm i detoksykację etanolu. Zatem spożywanie większych ilości tej substancji, zwłaszcza często, prowadzi do uszkodzenia i chorób tego narządu. Należą do nich:
- stłuszczeniowe zapalenie wątroby,
- alkoholowe zapalenie wątroby,
- zwłóknienie wątroby,
- marskość wątroby.
Nawet co trzecia osoba spożywająca duże dawki alkoholu zapada na alkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby, a co dziesiąta z nich rozwija marskość wątroby.
Patogeneza alkoholowych chorób wątroby jest złożona i wieloczynnikowa, obejmuje czynniki:
- środowiskowe,
- predyspozycje genetyczne,
- odpowiedź immunologiczną,
- mikrobiotę jelitową.
To właśnie na roli mikrobioty jelitowej w zaburzeniach pracy wątroby, podczas picia alkoholu, wielu badaczy skupiło swoją uwagę.
Oś mikrobiota-jelito-wątroba
W ostatnich latach liczne badania skupiały się na roli osi mikrobiota-jelita-wątroba w patofizjologii poalkoholowych chorób wątroby.
Okazało się, że oś ta ma bardzo duże znaczenie w rozwoju stanu zapalnego wątroby, ponieważ zaburzenie jej poszczególnych funkcji, w tym:
- odpowiedzi immunologicznej jelit,
- funkcji bariery jelitowej,
- składu i działalności mikrobioty,
sprzyja rozwojowi stanu zapalnego wątroby.
Wykazano, że osoby spożywające alkohol cechują się wyjątkową dysbiozą, ściśle powiązaną z ciężkością uzależnienia od alkoholu.
W porównaniu ze zdrowymi osobami dysbioza obserwowana w chorobie alkoholowej charakteryzuje się zmniejszoną liczebnością typu Bacteroidetes, natomiast podwyższoną Proteobacteria, podczas gdy u osób z marskością wątroby zaobserwowano zwiększoną liczbę Enterobacteriaceae, co jest związane ze wzrostem stężenia endotoksyn w osoczu.
Zmniejszona liczebność bakterii Lachnospiracea i Ruminococcaceae jest powiązana z obniżoną ilością jelitowych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). SCFA dostarczają energii enterocytom i wywierają ochronny wpływ na funkcję bariery jelitowej. Na domiar tego, samo spożywanie alkoholu, hamuje wytwarzanie alfa-defensyn w jelitach, co dodatkowo wpływa destrukcyjne na barierę jelitową. Znacznie ułatwia to translokację produktów bakteryjnych do wątroby i krążenia ogólnego. Jednym z takich produktów jest lipopolisacharyd (LPS). Aktywuje on szlaki zapalne, indukujące zapalenie wątroby. LPS jest również znany jako czynnik chorób neurodegeneracyjnych. Zaburza on funkcjonowanie bariery krew-mózg i indukuje zmiany zapalne w mózgu oraz starzenie się astrocytów. Prowadzi do zwiększonego poziomu lęku, depresji i nasilenia pragnienia poszukiwania alkoholu, co dodatkowo utwierdza w nałogu. Tworzy to błędne koło, w którym uszkodzenie mikrobioty wywołane alkoholem prowadzi do spożywania jeszcze większej ilości alkoholu, a jego spożycie utrwala uszkodzenie mikrośrodowiska jelitowego.
Osoby nadużywające alkoholu cechują się podwyższonymi liczebnościami bakterii Bifidobacterium i Streptococcus. Upośledzenie bariery jelitowej i przerost tych grup bakterii nie odbija się bez echa. Są one opisywane jako najczęstsze patogeny odpowiedzialne za zakażenia bakteryjne u osób z marskością wątroby.
Same paciorkowce są bezpośrednim czynnikiem uszkodzenia hepatocytów u pacjentów z chorobą alkoholową, co z koreluje z podwyższonym poziomem AST w osoczu, który jest głównym wskaźnikiem uszkodzenia komórek wątroby.
Probiotyki w leczeniu poalkoholowych uszkodzeń wątroby
Różne badania wykazały, że probiotyki mają korzystny wpływ na leczenie poalkoholowego zapalenia wątroby.
Probiotyki wywierają swoje działanie na różnych poziomach osi jelito-mikrobiota-wątroba-mózg, działając bezpośrednio na każdy z tych organów i pośrednio ze względu na wzajemne oddziaływanie składników osi.
Na poziomie jelitowym probiotyki poprawiają trawienie i ekspresję połączeń ścisłych oraz są czynnikiem ochronnym dla błony śluzowej. Działanie to wykazują bakterie Lactobacillus, Bifidobacterium bifidum lub Akkermansia.
Zmniejszają one dysbiozę wywołaną nadużywaniem alkoholu, co doprowadzi do redukcji szkodliwych bakterii i zwiększenia pożytecznych, obniżając tym samym przepuszczalność jelit i translokację LPS do wątroby i krążenia.
W grupie pacjentów z alkoholowym zapaleniem wątroby, leczonych doustnie Lactobacillus subtilis i Streptococcus faecium, zauważono redukcję poziomu LPS w surowicy w porównaniu z placebo.
Probiotyki wykazały wiele korzyści na poziomie wątroby od zmniejszenia stłuszczenia do poprawy w encefalopatii i marskości wątroby. Szczep Lactobacillus rhamnosus GG wykazuje dużą skuteczność w regeneracji uszkodzeń wątroby oraz wspomaga proces odtłuszczania tego narządu. Szczegółowe kompendium mojego autorstwa na temat probiotyków znajdziecie tutaj.
Szczep Lactobacillus casei Shirota wspiera normalizację ekspresji receptora TLR4, co zmniejsza sygnalizację zapalną, indukowaną przez patogeny.
Wykazano, że szczepy Bifidobacterium bifidum i Lactobacillus plantarum 8PA3 znacznie obniżają poziom ALT, AST, GGT, LDH i bilirubiny całkowitej.
Co ciekawe, osoby z marskością wątroby charakteryzują się przerostem flory bakteryjnej jamy ustnej w jelitach!
Psychobiotyki kontra uzależnienie
Psychobiotyki, to probiotyki wpływające na działanie ludzkiej psychiki. Mają one korzystny wpływ na funkcje mózgu, nastrój, zachowanie i uzależnienie.
Badania donoszą, że Lactobacillus i Bifidobacterium mogą metabolizować glutaminian – pobudzający neuroprzekaźnik, który reguluje sygnalizację glutaminy/glutaminianu, w celu wytworzenia GABA w jelitach. Jako neuroprzekaźnik hamujący, GABA działa lokalnie, regulując informacje przekazywane z jelit do mózgu.
Wykazano, że Lactobacillus Rhamnosus GG zwiększa poziom czynnika wzrostu fibroblastów 21 (FGF21) w osoczu, aktywatora transkrypcyjnego transportera dopaminy w neuronach dopaminergicznych w jądrze półleżącym. Transporter ten wychwytuje cząsteczki dopaminy, zmniejszając przy tym poziom tego neuroprzekaźnika w jądrze półleżącym, redukując tym samym uczucie przyjemności po spożyciu alkoholu.
Badania na zwierzętach wykazały, że gryzonie charakteryzujące się brakiem kontroli nad ilością spożywanego alkoholu cechowały się wysoką ekspresją receptora DR1 i obniżoną ekspresją DR2 w prążkowiu. Wiązało się to jednocześnie z przerostem bakterii Firmicutes. Redukcja liczebności tego gatunku koreluje ze zwiększeniem ekspresji receptora DR2, co poprawia kontrolę uzależnienia.
Sugeruje to, że probiotykoterapia może być skuteczną terapią uzupełniającą w przypadku leczenia uzależnienia od alkoholu.
Bibliografia
Fuenzalida C, Dufeu MS, Poniachik J, Roblero JP, Valenzuela-Pérez L, Beltrán CJ. Probiotics-Based Treatment as an Integral Approach for Alcohol Use Disorder in Alcoholic Liver Disease. Front Pharmacol. 2021 Sep 24;12:729950. doi: 10.3389/fphar.2021.729950. PMID: 34630107; PMCID: PMC8497569.
Wang SC, Chen YC, Chen SJ, Lee CH, Cheng CM. Alcohol Addiction, Gut Microbiota, and Alcoholism Treatment: A Review. Int J Mol Sci. 2020 Sep 3;21(17):6413. doi: 10.3390/ijms21176413. PMID: 32899236; PMCID: PMC7504034.
